Als ik kijk naar mijn studententijd, dan besef ik hoeveel keuzevrijheid ik had. Ik ben begonnen met studeren in 1999 en heb acht jaar over mijn studie gedaan. Dat was een keuze die ik kon maken.* Ik ben vroeg in mijn studie actief geworden bij verschillende studentenorganisaties, en merkte al snel dat ik daar minstens zo veel leerde als tijdens mijn studie. Ik koos daarom om een dozijn internationale studentenconferenties op mijn vakgebied te bezoeken en er een paar te organiseren, om actief te zijn in de studentenbeweging, om verschillende studentenorganisaties te besturen, om aan statuten te schrijven en om hoofdredacteur te zijn van een verenigingsblaadje.

Ook had ik veel keuze binnen mijn studie. Om, enkele verplichte werkgroepen uitgezonderd, wel of niet op college te verschijnen. Ik had de keuze om zelf mijn eigen scriptieonderwerp te kiezen, en dat helemaal vorm te geven naar mijn eigen wensen en interesses. Ik had bijna een volledig studiejaar aan vrijekeuzeruimte (39 van de 42 studiepunten die een jaar toen telde). Zolang ik beargumenteerde waarom een bepaald vak (van welke studie dan ook) voor mij nuttig en relevant was, kon ik volgen wat ik wilde.

Al deze keuzevrijheid is grotendeels verdwenen voor de meeste studenten van nu, tot mijn spijt. Veel opleidingen kennen een strenge aanwezigheidsplicht, en veel studies hebben een bindend studieadvies. Er is een harde knip tussen de bachelor en de master, dus een leuk mastervak ‘er bij’ volgen tijdens de bachelor is verboden. Studenten moeten vaak binnen een bepaalde tijd hun vakken halen anders vervallen de studiepunten, dus vakken erbij doen is sowieso iets dat wordt ontmoedigd. De vrije ruimte is daarnaast danig ingeperkt, vergeleken met toen ik studeerde. Wat er nog is, is vaak gegoten in een systeem van minors, waarbij studenten een hapklaar pakket van 30EC kunnen kiezen. Scriptieonderwerpen zijn bij veel studies niet meer vrij, maar dienen de onderzoekslijn van de opleiding te volgen of gekozen te worden van een lijst met onderwerpen.

Even daargelaten wat de ratio is achter al deze maatregelen, en of er ook dingen bij zitten die positief uitpakken: dit alles is ingevoerd zonder al te veel protest vanuit de grote studentenmassa’s. Ja, studentenvakbonden, studentenorganisaties en medezeggenschap hebben geprotesteerd. Er is gelobbyd, er zijn opiniestukken geschreven er is in honderd debatten uitgelegd waarom dit alles fnuikend is. Voor de ontwikkeling van studenten, voor hun academische vorming en voor hun vermogen om zelf keuzes te maken en daarbij op hun bek te gaan. Maar ook voor de arbeidsmarkt, die steeds minder gerijpte studenten krijgt, die zelf verantwoordelijkheid hebben genomen, en steeds meer lopendebandstudenten die in vier jaar door het programma gedraaid zijn waarbij enkel vakinhoudelijke vaardigheden zijn afgevinkt.

Maar dat protest heeft de ontwikkelingen hooguit vertraagd. De massa studenten heeft zich zelden om deze grote ver-van-het-bedshow bekommerd, en vond het wel best. Alleen toen er grote financiële belangen speelden, zoals bij de langstudeerboete, liet een groot deel van de studenten zich horen toen hun keuzevrijheid werd beknot.

Kortom: de student is geknecht, in een keurslijf geduwd, een dwangbuis omgedaan, en de massa studenten heeft dat allemaal rustig laten gebeuren. Zo lang het geen geld kostte was het de moeite van protest niet waard.

Maar nu, aan de Radboud Universiteit, is de grens bereikt. Er is ophef, en discussie, over de zoveelste inperking van de keuzevrijheid. Er is een Facebook-groep opgericht als protest, en op allerlei media zijn felle discussies losgebarsten, met een intensiteit die de rustige Nijmeegse, academische gemeenschap normaal vreemd is. Het is duidelijk: na alles wat de student al is afgenomen, zal het niet gebeuren dat studenten ook nog eens hun maandagse plakje vlees wordt afgepakt in de universiteitskantine!

Mocht u op dit punt “eh, huh?” denken: het Facilitair Bedrijf van de Radboud Universiteit heeft er voor gekozen om een aantal maandagen geen vlees te serveren, als idealistisch experiment en als bijdrage aan een duurzame aarde. Eén van de belangrijkste argumenten van de tegenstanders van de ‘vleesloze maandag’, naast klachten over ‘betutteling’, is de inperking van hun keuzevrijheid. Inhoudelijk laat ik deze discussie hier voor wat het is, daar is al genoeg over gezegd en geschreven. Misschien zelfs al te veel, aangezien de nazi’s, Stalin en Pol Pot nodig bleken om argumenten kracht bij te zetten.

Maar wat zou ik graag willen dat mensen wat beter nadachten over wat er nou echt belangrijk is.

János Betkó denkt dat die gast die ooit riep dat het volk prima tevreden is zolang je maar voorziet in brood en spelen best een punt had.

*Al kostte die keuze toen ook al veel geld, gezien de hoogte van het collegegeld en het feit dat de studiefinanciering na vier jaar stopte. Om lezers voor te zijn die een opmerking willen maken ‘over wat dat de maatschappij allemaal gekost heeft’: uit recent onderzoek van het ministerie van onderwijs blijkt dat langer studeren geld oplevert voor de onderwijsinstelling, het extra collegegeld is meer dan genoeg om eventuele extra onderwijsinspanningen te bekostigen.

 

 

Afbeelding via Wikimedia Commons

15 Responses to Studenten en keuzevrijheid

  1. Arno says:

    Pff… goeie samenvatting. Wat ben ik blij dat ik allang ben afgestudeerd. (En eindexamen gedaan heb, want op de huidige middelbare school zou ik waarschijnlijk op het VMBO eindigen)

    Echt, investeren in onderwijs is het beste dat de overheid kan doen. Zoveel beter voor vanalles, van de economie tot basis levensgeluk.

  2. Janos Betko says:

    Overigens: met dank aan Thijs van den Broek voor de inspiratie!

  3. Hwb says:

    Goed stuk. Overigens ‘kost’ langstuderen de maatschappij natuurlijk wel geld (ondanks dat het onderwijsinstellingen geld oplevert) aan misgelopen inkomstenbelasting. Daar staat zowel materieel als immaterieel echter ook een hoop tegenover.

  4. Ture says:

    Uitstekend stuk, János. Ik dacht iets soortgelijks toen ik de hoeveelheid reacties zag vergeleken met eerdere en latere artikelen. Hoe zou het komen, dat het één een langlopende felle discussie teweeg brengt, terwijl de reacties voor het andere op 1 hand te tellen zijn? Omdat het zo veel makkelijker is om een mening te hebben over vlees eten dan over hoe het universitair onderwijs naar de knoppen gaat?

    • Arno says:

      Ik denk omdat we het hier zo goed als allemaal over eens zijn. Allemaal (ex-)studenten dus met een hart voor het (hoger) onderwijs.

  5. Janos Betko says:

    Dank allen voor de reacties. En ja, wat er nou interessanter is om te bespreken zie je aan hoe goed dit stuk gelezen wordt: ongeveer half zo goed als mijn eerdere bijdrage, die over de vleesloze maandag ging =/

    Maar je merkt het vaker. Pak dat stuk over de krijgsmacht, dat ik begin dit jaar schreef. Dat gaat over grote misstanden, waardoor mensen ziek worden en doodgaan. Maar ophef? Neuh. Niet ‘in het land’ om die misstanden, maar ook geen grote lezersaantallen of heftige discussies hier. Maar een onderwerp als het vlees eten, zwarte piet, of roken? Daar krijg je het hele land de kast mee op.

    Wat denk ik belangrijk is daarbij, wat ik al zei in het vorige stuk over de vleesloze maandag: zodra mensen het idee hebben dat een verworvenheid van ze wordt afgepakt, reageren ze heel erg heftig. Dat speelt mee. Daarbij is het waarschijnlijk inderdaad makkelijker om een mening te hebben over een alledaags iets waar iedereen mee te maken heeft, dan over een complex iets als de inrichting van ons hoger onderwijs.

    Maar als het dan gaat om studenten, vind ik dat ze hun prioriteiten best wel eens zouden mogen heroverwegen. Ten eerste verwacht ik wat meer van ze dan van de gemiddelde Nederlander, daarnaast gaat onderwijs ze natuurlijk ook heel direct aan.

  6. Jasper says:

    Het motief achter de onderwijshervormingen was ook anders. Het vooral een is bezuinigingslogica bij de refter is het vagalobyisme. Toch een duidelijk verschil.

    • Janos Betko says:

      Is dat volgens jou dan een verklaring voor het verschil in reacties?

      • Jasper says:

        Het kan volgens mij wel meesspelen ja. Waar een beperking vandaan komt zorgt voor begrip en een landelijke trend heeft ook iets van onvermijdelijkheid.
        Al ken ik de discussie over MFM alleen van deze site waardoor ik er geen beslissende uitspraak over kan doen.

  7. Arno says:

    Toch denk ik dat ook in dat geval (misstanden bij defensie) er weinig reacties zijn omdat men het eens is. Wie vindt die misstanden nou goed?? Dan krijg je een paar instemmende reacties en geen ellenlange discussie.

    Zwarte piet, opgelegd veganisme of verbod op roken? Daarover zijn de meningen tot op het bot verdeeld. Dat levert dus discussie op.

    • Janos Betko says:

      Dat verklaart misschien het gebrek aan reacties, maar aan de achterkant van de site zie ik ook hoeveel stukken gelezen worden. Daar zie ik het verschil ook (in unieke lezers).

  8. Arno says:

    Ja, maar ik kom alleen terug op een stuk en ‘lees’ het dus nog een keer, als er een reactie op het stuk is gekomen. Geen reacties betekent dus minder nieuwe lezers. Of kan je ook unieke lezers zien?

    • Janos Betko says:

      Ja, kan ik (vandaar dat ik hierboven zei: “in unieke lezers” 😉 )

      • Janos Betko says:

        Waarbij ik er overigens geen idee van heb hoe betrouwbaar die meting is, en eea niet samenhangt met cookie-instellingen of verschillende browsers.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*