Dat punt over het basisinkomen was vooral bedoeld als voorbeeld, maar ik geloof niet dat het per se onrealistisch is. Een basisinkomen kan ertoe leiden dat allerlei andere regelingen (huursubsidie, allerlei verschillende soorten uitkeringen, studiefinanciering etc.) niet langer noodzakelijk zijn. Het is niet iets dat bovenop allerlei voorzieningen komt, maar dat het vervangt. Op dit moment is er een wildgroei aan uitkeringen en subsidies, waar veel mensen gebruik van maken. Daar hoort een enorme bureaucratie bij om te kijken of mensen recht hebben op een bepaalde uitkering, subsidie of toeslag. Die bureaucratie kan door een gegarandeerd basisinkomen voor iedereen flink in gesneden worden. De enorme hoeveelheid arbeid die er daardoor vrij komt kan economisch enorm voordelig zijn.

Daarnaast zal het het draagvlak voor allerlei sociale voorzieningen vergroten, omdat iedereen het krijgt en het niet voorbehouden is aan een groep ‘onrendabelen’. Er rust ook een stigma op mensen die een uitkering krijgen. Dat verminder je op die manier.

Bovendien is het geenszins gezegd dat mensen door een basisinkomen niet meer gaan werken. Er is een aantal staten (Alaska bijvoorbeeld) waar een gedeeltelijk basisinkomen bestaat. Mensen zijn daar helemaal niet minder om gaan werken. Daar zijn denk ik ook meerdere redenen voor:

Ten eerste is arbeid iets dat waardevol is in zichzelf. Niet alleen om geld te verdienen. Mensen willen een nuttig leven leiden en de meeste mensen zullen dus zonder meer activiteiten ontplooien. De mensen die het wel prima vinden om op de bank te zitten houd je, maar die heb je nu ook.

Ten tweede zou je zelfs als je op het standpunt staat dat werken slechts dient om geld te verdienen kunnen stellen dat een basisinkomen wel kan werken. Volgens mij is het idee niet dat je maandelijks een modaal inkomen overmaakt. Als je het bijvoorbeeld op een bedrag stelt dat iets meer is dan de huidige bijstand hebben mensen nog genoeg reden om ernaast te blijven werken.

Maar goed, waar het om gaat is dat GroenLinks best veel gewaagder zou mogen zijn als het gaat om alternatieven voor het huidige systeem in plaats van een soort lichtgroen, gematigd links. Dat zie ik te weinig, terwijl daar de kracht van GroenLinks in had moeten zitten.

Jazeker, vaak zal het zo zijn dat een partij partij moet kiezen voor de zwakkeren omdat zij daarvan het meest afhankelijk zijn of omdat (bijvoorbeeld) door ontbrekende lobby hun belangen tot op heden ondervertegenwoordigd waren. Maar niet “omdat” zij de doelgroep zijn die GroenLinks zou moeten bevoordelen. Dat is naar mijn mening niet hoe het zou moeten werken. Op zo’n manier kun je onmogelijk eerlijke afwegingen maken.

Vanuit ieder ideaal of perspectief is er altijd een “beste keuze die je objectief kunt maken”. Daar heb je geen bevoordeelde klasse voor nodig. Van “wegwuiven met landsbelang” is geen enkele sprake.

Tot slot lijkt het me, helaas – zeg ik er eerlijk bij -, heel logisch dat GroenLinks niet langer pleit voor een basisinkomen. Als we de Nederlandse welvaart met haar hoge niveau van bijv. zorg en onderwijs willen handhaven, dan moeten we alle Nederlanders die kunnen werken gewoon laten werken, of dat nou 20 uur per week of 50 uur per week is. Een basisinkomen zou legitimeren dat mensen die tenminste zichzelf uitstekend financieel zouden kunnen onderhouden, achterover gaan hangen, en daarmee valt ons niveau van welvaart (die uitkeringen voor wie dat werkelijk nodig hebben in de eerste plaats mogelijk maken) onmogelijk te handhaven. Wat dat betreft is GroenLinks gelukkig ook een realistische partij. Hoe teleurstellend de realiteit soms ook moge zijn.

Volgens mij doe je met je stelling tekort aan het feit dat er sprake is van fundamentele ongelijkheid in de samenleving. Die ongelijkheid leidt ertoe dat je in veel gevallen op sociaal-economisch terrein keuzes moet maken die ofwel ten goede komen aan de bovenkant, ofwel aan de onderkant. Een dergelijke keuze kun je niet wegwuiven met een beroep op generiek landsbelang. Het is dan aan linkse partijen om onverholen voor de onderkant te kiezen.

Helaas kiest GroenLinks niet altijd voor de positie van de onderkant en de werknemers. Bijvoorbeeld als het gaat om het ontslagrecht. De keuze voor het versoepelen van het ontslagrecht is een keuze voor de werkgevers en tegen de werknemers. Meer nog dan voorheen wordt arbeid een product dat gekocht en afgedankt kan worden. Zolang een werknemer nodig is zal een werkgever die aanhouden. Als echter een werknemer te kritisch wordt of de winst valt lager uit, dan kan die werknemer eenvoudig aan de kant worden gezet. Een linkse partij zou dat niet moeten willen.

Ook op andere vlakken doet GroenLinks niet wat je van een linkse partij mag verwachten. Waar GroenLinks in mijn beleving vroeger stond voor een wezenlijk andere samenleving, kiest het nu voor liberalisme en dus een bestendiging van het systeem zoals we dat kennen. Radicale alternatieven, zoals vroeger bijvoorbeeld het basisinkomen, hoor ik veel te weinig uit GroenLinks voortkomen.

Wat Dibi betreft heb ik ook niet de indruk dat hij werkelijk voor de onderkant kiest. Zijn pleidooi voor meer creativiteit en afwijken van de norm op de arbeidsmarkt is iets waar alleen hoogopgeleide goed betaalde werknemers iets aan hebben. Het is nauwelijks toepasbaar op mensen in lagere posities op de arbeidsmarkt, zoals fietsenmakers en bouwvakkers. Van een fietsenmaker wil ik helemaal niet dat die afwijkt van de norm, maar gewoon dat die m’n fiets fikst op een goede manier. Van een bouwvakker verwacht ik dat die volgens de norm mijn huis in elkaar zet en niet dat die creatief aan het timmeren gaat. Deze werknemers hebben vooral belang bij zekerheid. De zekerheid dat ze hun werk kunnen blijven uitoefenen, ook als de baas een jaar heeft waarin hij iets minder winst maakt. Daar heeft een partij als GroenLinks en zeker een kandidaat als Dibi in mijn ogen te weinig oog voor.