Onlangs verscheen er in de Volkskrant een opiniestuk van Bart Snels, voormalig strateeg bij GroenLinks, met daarin de oproep om samen met D’66 een ‘nieuw politiek midden’ te vormen. Op andere plekken is al betoogd dat de ‘middenpolitiek’ van Snels op sommige onderwerpen behoorlijk op de flanken ligt, of dat de beoogde 20 zetels een illusie zijn. Zelf zie ik in het betoog van Snels echter vooral een krampachtige poging van een politieke partij om aan de politiek te ontsnappen.

GroenLinks afficheert zich, samen met D’66, al enige tijd als “ideeënpartij”. Dit in tegenstelling tot de ‘ouderwetse’ partijen zoals PvdA en VVD, die vooral nog op ideologische basis gestoeld zouden zijn. In de ‘analyse’ van Snels is het juist deze ideologische bagage, aangevuld met enige populistisch (res)sentiment, dat de oude middenpartijen belemmert de nodige beleidsmaatregelen door te voeren. In het ‘nieuwe midden’ van Snels wonen dan ook de moderne, progressieve partijen GroenLinks en D’66 die, niet gehinderd door enige antieke ideologie, de juiste hervormingen willen doorvoeren. We zien het profileren van dit imago ook nu weer tijdens de Algemene Beschouwingen, waar men bijna een wedstrijd aan het doen is wie het meeste ‘durft’ te hervormen. Alsof hervormen om het hervormen zelf reeds een doel op zich is!

Kenmerkend voor het betoog van Snels is echter het gebrek aan fundering voor deze hervormingen. Dat de wens van de kiezer hierin niet leidend is, maakt Snels al snel duidelijk met zijn opmerkingen over ‘populisme’ bij de voormalige middenpartijen. In plaats daarvan wordt de ‘noodzakelijkheid’ opgevoerd. Het veranderen, of hervormen, zoals Snels eindeloos herhaalt, van een hypotheekrenteaftrek, een AOW, zorgstelsel of onderwijs is niet langer een politieke keuze, maar een door een objectieve realiteit afgedwongen feit. Zodoende definieert Snels een nieuwe spil in het politieke landschap. Niet langer is de tegenstelling links-rechts, of zelfs progressief-conservatief, relevant, maar het herkennen van de objectieve realiteit is van belang. Zoals de ouderwetse Marxist aan de ene, of de moderne neoliberaal aan de andere kant, misbruikt Snels de illusie van historische ‘noodzaak’ om zijn politieke keuzes te verhullen. Politieke tegenstanders zijn dus ook niet langer zij die andere politieke keuzes voorstaan, maar simpelweg bekrompen lieden die nog niet inzien hoe de realiteit van Snels hun standpunten onhoudbaar heeft gemaakt.

Al met al lijkt dit vooral het zwaktebod van een partij die haar politieke ideeën niet langer in een wervend verhaal kan omzetten. In plaats daarvan verschanst zij zich op de vluchtheuvel van het nieuwe politieke midden, waar men ideologie kan inruilen voor pragmatisme, technocratie en een hoegenaamde apolitieke hervormingsdrift. Hoe ‘pragmatisch’ deze houding uiteindelijk is, heeft de gotspe Kunduz inmiddels wel afdoende aangetoond. Bespiegelingen over het nogal paradoxale begrip ‘progressief midden’ gaan een partij geen twintig zetels opleveren. Misschien dat een voor kiezers herkenbaar en overtuigend toekomstvisioen dat de gewenste hervormingen verklaart, daarmee meer kans maakt.

 

8 Responses to De politieke vluchtheuvel van het midden

  1. […] Noot vooraf: Dit artikel is opzettelijk geschreven als polemiek en de stijl kan daarom ook als provocerend ervaren worden. Deels is dit omdat ik de eerste versie van deze tirade heb geschreven in een vlaag van ergernis over het artikel van Bart Snels waarop ik hier reageer. Ten dele ook omdat ik onlangs een aantal ouderwetse polemieken heb mogen lezen, de stijl erg kon waarderen en er daarom zelf mee wil experimenteren. Lezers moeten dit dus vooral opvatten als een weergave van mijn irritatie en als stijloefening. Een veel zakelijker betoog is te vinden op mijn nieuwe collectief, Vrij-Zinnig. […]

  2. jasper vs says:

    Hoi Frank en de rest,
    Ik moet zeggen dat je met dergelijk polemiek uit moet kijken dat je jezelf niet zodanig extreem wegzet dat de discussie nogal oncontructief wordt.Iets meer aandacht voor de punten van je tegenstander (die wij niet bij de hand hebben) geeft toch een wat serieuzer beeld. Maar dit geeft wel discussie stof. Verder ben ik nieuw op dit blog. Dus ik ga hieronder even een lang verhaal houden em hoop dat er mensen meegaan lezen. Anders schrijf ik het deze week namelijk weer nergens op en dan heb je helemaal niks.

    Om inhoudelijk te worden.
    Ik vind juist dat Groenlinks en D66 beide een weg bewandelen die is voorbereid op de toekomst. Echter hierdoor zijn ze juist zodanig in elkaars vaarwater dat ze elkaar net zo goed in de weg zitten als hun rechtse tegenstanders. (Okee het stuk hieronder kan wat zwevering zijn maar ik wil even wat punten aanstippen die hoe complex ook wel belangrijk zijn)

    Groenlinks heeft door haar nieuwe sociaal liberale visie echt plannen voor de arbeidsmarkt met het groene tintje, iets wat veel economen graag zouden uitvoeren. En D66 heeft de ideologie teruggevonden met het onderwijsbeleid en is niet langer de partij die droomt van kroonjuwelen om ondertussen achter mensen als Verdonk aan te lopen.Het is tijd voor de volgende stap.
    Om je marx punt toe te lichten. Veel traditionele partijen zijn op dossiers als hypotheekrente aftrek, onderwijs en pensioen vooral met gevestigde belangen bezig. Jongeren en grote groepen in de marge van de woningmarkt vallen buiten het politiek blikveld. Ze zijn niet verenigd en krijgen daardoor van dit kabinet nog hardere klappen dan een FNV of een Villaclubje. Laten we wel wezen beide themas worden al meer dan een decenium besproken zonder dat er iets veranderd. Dit met profiteurs die afhankelijke zijn geworden van hun huis en een fractie van de arbeidsbevolking die een zogeneemd representatief pensioenstel uiteindelijk vooral in het eigenbelang hervormd. Ondertussen wijzen het IMF en andere gerenomeerde instuten aan dat onze economie haar kracht verliest en loopt het kabinet vast in bezuinigen op kwetsbare groepe als studenten en mensen in de zorg. D66 en Groenlinks moeten deze gevestigde belangen juist doorbreken zodat er plaats komt voor ideologie en dat kan des te beter als je in omvang echt slagkracht vindt.

    Een grote partij die bij zijn hervormingen naar de toekomst kijkt kan er jusit een worden van idealen. Probleem is momenteel dat rechts 2 partijen heeft die het progressive ´midden´ (Ik zou eerder zeggen centrum links) in zetelaantal naar de marge drukken. En dat samenwerking zonder fusie weinig politiek zetelbelang heeft . Partijen die dichter na elkaar toegroeien komen vooral in elkaars vaarwater. Juist dan gaat scoringsdrift de ideologie in de weg staan.
    Zet hierbij dat het CDA en de PvdA hun machtsbasis aan het verliezen zijn en een grote progressive partij kan zo mee gaan strijden in de top 3 (of met SP top 4 van het krachtenveld). Kijk maar wat er in de peilingen gebeurde zodra duidelijk was dat Rutte de strijd had gewonnen. Rezultaat van deze verdeeldheid is dat hij zijn heil bij Wlders zoekt. Dus hoezo machtsstrategisch? Ideeen kunnen in de politiek niet zonder een goede strategie. De partijen moeten juist zorgen dat hun toekomstvisie realiteit wordt en dat men niet de komende tientallen jaren in de marge gaat preken.

    • Frank says:

      Beste Jasper,

      Allereerst dank voor je reactie! Het doel van deze blog is uitnodigen tot discussie. Ik ben dus erg tevreden dat mijn verhaal dergelijke doorwrochte reacties als de jouwe weet uit te lokken. Ook heb je gelijk dat het niet netjes is dat het stuk van Snels ontbreekt. Ik heb een linkje toegevoegd.

      Om dan inhoudelijk te gaan.
      Laat ik vooropstellen dat ik het niet per definitie oneens ben met de standpunten van GroenLinks. Sterker nog, ik ben lid van die partij, juist omdat ik me in veel standpunten kan vinden. Wat ik het afgelopen jaar echter heb gemerkt, is dat men binnen GroenLinks soms wel erg overtuigd is van het eigen gelijk. Zó erg, dat men zich niet langer kan voorstellen dat andere standpunten überhaupt mogelijk zijn. Het verhaal van Snels is wat mij betreft representatief voor deze, naar mijn mening elitaire, stroming binnen GroenLinks.

      Mijn kritiek richt zich dus ook niet zozeer op de hervormingen, maar op de manier waarop die gepresenteerd worden. Namelijk als onvermijdelijke noodzakelijkheid. Ik vind het prima als mensen denken dat het verstandiger, rendabeler of duurzamer is om de pensioenleeftijd te verhogen. Daar kan ik mezelf ook wel in vinden. Wat ik onkies vind, is om te doen als er geen andere keuze bestaat dan dit te doen. Die is er namelijk wel degelijk, alleen moet het geld dan ergens anders gevonden worden. Hetzelfde geldt voor de HRA.
      Kortom, Snels (GroenLinks) mag best bepaalde hervormingen voorstaan, maar dient die wel te verkopen op hun inhoudelijke waarde. In zijn betoog doet Snels het voorkomen alsof er helemaal geen andere keuze is dan hervormen, en dat is gewoonweg niet waar. Daarom komt het op mij over als het zwaktebod van een partij die niet kan uitleggen waarom haar programma toekomstbestendig is,en dus naar een soort ‘hogere’ Noodzakelijkheid moet grijpen als argument.

      Bovendien begeven we ons dan op een hellend vlak, want welke ‘hervormingen’ zijn nodig? Dat wedstrijdje zie je nu ook al in de kamer losbarsten. D’66 en GroenLinks verwijten het kabinet dat het ‘te weinig’ hervormt (lees: te weinig van hún programma doorvoert), terwijl Rutte dan wijst op allerlei hervormingen in bijvoorbeeld de huursector. Hervormingen waar D’66 en GroenLinks helemaal niet per definitie achter hoeven te staan.

      Als je vervolgens bij het IMF of de Wereldbank gaat vragen welke ‘hervormingen’ noodzakelijk zijn, kom je misschien veel verder naar rechts uit dan een GroenLinks zou willen. Immers, elke vorm van arbeidsbescherming, subsidie of herverdeling is economisch ‘inefficiënt’ en zou je dus moeten ‘hervormen’ om de economie meer concurrerend te maken. Dat maakt het spelen met de term ‘Noodzakelijkheid’ juist zo gevaarlijk, omdat het verhult dat de politieke (!) keuze voor een minder ‘efficiënte’ beleidsmaatregel ook een geldige optie is.

      Overigens denk ik zelf niet dat een huwelijk tussen GroenLinks en D’66 positief is en de beoogde middenpartij oplevert. Ten eerste zullen er kiezers ter linker- en rechterzijde verdwijnen (waaronder ikzelf). Ten tweede zitten er (gelukkig) nog steeds grote verschillen tussen GroenLinks en D’66, juist op het vraagstuk in hoeverre het ‘noodzakelijk’ is om de markt dingen te laten bepalen. Persoonlijk denk ik dan ook dat er voor GroenLinks meer te winnen valt door zich als sociaal-duurzame partij te profileren, in plaats van nog verder naar rechts op te schuiven om zodoende met D’66 samen te smelten.

      • jasper vs says:

        Ik moet zeggen dat ik de discussie vooral in grote lijnen volg. En in mijn ogen zijn argumenten als perverse prikkels rondom langere levensduur en het niet betalen van eigen leningen door kapitaalkrachtige mensen opzich wel aanwezig binnen de partijstukken. Dat men er niet voldoende van doordrongen is dat deze zaken benoemd moeten worden kan zo zijn. Al ervaar ik dit zelf niet helemaal.
        Om ons even op dit onderwerp te concentreren. Ik zie in je eigen stukken vooral klachten over het ontbreken van ideologische zaken. Ik ben zeker met je eens dat Groenlinks niet moet opschuiven naar zoiets leegs als het midden. Echter juist wel dat men moet open staan voor ideeen en pragmatische zaken die aansluiten bij de ideologie. En ik mis in jouw stukken een beetje het alternatief van waar het wel over moet gaan.

        • Frank says:

          Ik ben het zeker met je eens dat er, binnen de partij, wel degelijk een goede onderbouwing is voor veel van de standpunten. Zelf heb ik onlangs deelgenomen aan de cursus ‘Gedachtegoed van GroenLinks’ en in de meeste uiteenzettingen kon ik me goed vinden. Probleem is echter, dat dat niet in de Volkskrant verschijnt, maar wel zo’n verhaal van Snels. Met daaraan gekoppeld de zeker reële neiging binnen (delen van) GroenLinks om ons alleen nog maar te richten op ‘verlichte geesten’ aangezien de ‘Henk en Ingrids’ van deze wereld toch nooit op ons zouden stemmen.

          Zodoende ben ik ook niet tegen een zekere mate van pragmatisme. Maar mijn indruk nu is, dat GroenLinks geen coherent verhaal heeft waaruit de beoogde hervormingen logisch volgen. Dat onafhankelijk van de losse onderbouwing van specifieke standpunten. Voor een partij met de leuze ‘Zin in de Toekomst’ vind ik zelf dat het toekomstbeeld bijzonder nevelig blijft.

          Om een voorbeeld te geven. Ik zou er zelf veel meer voorstander van zijn als een keer goed naar buiten wordt gebracht hoe GroenLinks het verschil wil opheffen tussen zwakkeren ‘binnen’ en ‘buiten’ de bestaande welvaartsstaat. Dat is een best sociaal thema, wat ook best is uit te leggen, zeker als je er een redelijk fatsoenlijke naam aan geeft. Aan zo’n idee kan je allerlei zaken, zoals de pensioenleeftijd, logisch ophangen. Dan heb je een positief, duidelijk verhaal waar je mensen mee kan engageren. Als dan iemand als Snels, nota bene partijstrateeg, met een hele intellectuele bespiegeling komt waarin de partij vooral als het negatief van de bestaande partijen wordt neergezet, ben ik op z’n minst teleurgesteld.

  3. Janos says:

    @Jasper: “En D66 heeft de ideologie teruggevonden met het onderwijsbeleid”

    Ik ga het hier heel erg met je oneens zijn. D66 roept heel hard een onderwijspartij te zijn, maar als je kijkt wat daar van wordt waargemaakt, valt dat bitter tegen en zie je een partij van ‘de markt’ en niet van het onderwijs. Voorbeelden: onderwijs is een consumptiegoed en de klant die daar profijt van heeft moet er zelf voor betalen (afschaffen stufi), instellingen die geen geld meer kunnen verdienen aan een student mogen de student verwijderen (motie van der Ham voor BSA na het 1e jaar) en geld voor ‘innovatie-impulsen’ ten behoeve van de economie in plaats van geld voor onderwijsinstellingen (bijdrage aan kabinet Balkenende 2).

    Voor zover het verhaal over D66 als onderwijspartij al geen holle retoriek is, spreekt er alleen een marktideologie uit. En in relatie tot de discussie: ik vraag me af of dat de ideologie is die GroenLinks, vanuit hun beginselen gezien, zo zou moeten aanspreken dat een fusie overwogen zou moeten worden.

  4. jasper vs says:

    Kan je gelijk in hebben. Ik bedoelde hetook vooral als de omslag van de laatstejaen overigens ook na Balkenende 2, min of meer sinds ze in de oppositie zitten.

    Frank
    “Om een voorbeeld te geven. Ik zou er zelf veel meer voorstander van zijn als een keer goed naar buiten wordt gebracht hoe GroenLinks het verschil wil opheffen tussen zwakkeren ‘binnen’ en ‘buiten’ de bestaande welvaartsstaat. ”

    Zou opzich best een aansprekend punt zijn ja. Deze mensen zitten nu voor een deel enigszins verspreid over alle partijen buiten de VVD die eigenlijk (bijna allemaal) maar half of nog minder op dit punt wat voor ze betekenen. Al moet je hte dan wel consequent kunnen koppelen aan je hele systeem.
    Al zou ik ook zorgen dat je een verhaal hebt voor niet zwakkeren om goed verbonden te zijn met de maatschappelijke basis instituties. Zij het met minder financiele ondersteuning. Hierbij valt te denken aan pensioen medezeggenschap, woningmarkt en zorg, alsmede het aanmoedigen van participatie bijvoorbeeld met het verplaatsen van de lasten uit arbeid naar bijvoorbeeld vervuiling.

    Oja dat Kunduz verhaal ben ik ook niet blij mee. Heel veel soeza met regelen van vage niet te begrijpen voorwaarden en militaire kosten van een al jaren overstrechted departnement. En waarvoor? een kleine aantal trainingen door eigen agenten. Nogal symbolisch en niet eens aansprekend.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*