Sinds enkele jaren kennen we in het hoger onderwijs de ‘prestatieafspraken’. Instellingen krijgen een deel van hun budget van OCW op basis van ‘kwaliteit’, en die kwaliteit is gedefinieerd aan de hand van een aantal (kwantitatieve) criteria. Velen hebben voorspeld wat er vervolgens gebeuren gaat: instellingen gaan zich richten op het voldoen aan die criteria (daar hangt hun financiering immers van af), in plaats van op de totale onderwijskwaliteit, waar het eigenlijk om gaat. Onder andere hier, maar ook daar, en daar, en daar is daar voor gewaarschuwd.

Helaas blijkt deze week weer het overtuigende gelijk van iedereen die sceptisch was. In dit geval leidt het (mede) financieren op basis van contacturen tot studenten die onbegeleid films kijken in een collegezaal, en tot werkgroepen waarvan de ‘begeleidend docent’ twee of drie werkgroepen tegelijk geeft. Ophokuren dus, in plaats van contacturen. Dit is het zoveelste voorbeeld dat deze manier van financieren niet werkt.

Helaas is de huidige leider van de VVD-fractie*, Halbe Zijlstra, ook de staatssecretaris die dit financieringsmodel heeft ingevoerd. De kans op enige kritische analyse van de VVD-fractie is hiermee verkeken. Dit blijkt ook wel uit de reactie van Kamerlid Pieter Duisenberg. Die leidt de aandacht af van het probleem (de prestatieafspraken) door te wijzen op de mogelijkheden die studenten en docenten hebben om lid te worden van een opleidingscommissie (op zich sympathiek), én door het houden van een juichverhaal over het leenstelsel, dat miljoenen euro’s extra vrijmaakt voor de kwaliteit van het onderwijs.

Dat laatste is helemaal niet sympathiek. Het gaat hier om een probleem met de onderwijskwaliteit, dat is ontstaan door VVD-beleid: de prestatieafspraken. De reactie dat er nu ‘gelukkig’ voor gekozen is om studenten hun basisbeurs af te pakken, zodat er weer wat extra geld in het onderwijs gepompt kan worden, is bizar. Niet alleen omdat het geld nu blijkbaar nodig is om de fouten van het vorige kabinet te herstellen. Maar ook omdat het ‘extra geld’ op eenzelfde wijze verdeeld dreigt te gaan worden! Via ‘kwaliteitsafspraken’, waarbij nog niet gedefinieerd is hoe die er precies uit gaan zien.

De enige hoop die dit treurspel biedt, is dat het D66 en GroenLinks, die kritisch zijn ten opzichte van de prestatieafspraken in het onderwijs, een moment van bezinning geeft wat betreft het stemmen voor een leenstelsel. Dat geldt hopelijk ook voor een senator als Guusje ter Horst. Als voormalig voorzitter van de Vereniging Hogescholen waarschuwde ze voor het perverse effect van dit soort afspraken, naar nu blijkt terecht!

In het Tweede Kamerdebat over het leenstelsel deed Jesse Klaver (GroenLinks) de SP het voorstel samen na te denken over de student-docentratio als kwaliteitsafspraak. Dat is sympathieker dan bijvoorbeeld slagingspercentages of studieduur (die kunnen stimuleren dat studenten door hun studie worden gejaagd, het eerste jaar gemakkelijk worden afgeserveerd bij een te lage ‘slaaggarantie’ of juist dat een studie haar kwaliteitseisen verlaagt). Maar sturen op contacturen is in principe ook sympathiek en kan toch helemaal mis gaan. Reden om af te willen van kwaliteitsafspraken, niet om ze te verruimen.

Mijn voorspelling: als een prestatie- of kwaliteitsafspraak gemaakt wordt over student-docentratio’s (en instellingen krijgen hier extra geld voor), gaan instellingen lessen laten verzorgen door student-assistenten en zo goedkoop mogelijke of gratis gastdocenten.

Graag doe ik een oproep aan de leden van onze Eerste Kamer: denk alstublieft nog eens goed na over het wetsvoorstel ‘studievoorschot’. Zeker omdat niet duidelijk is hoe het geld van het leenstelsel verdeeld gaat worden, is het aannemen van het wetsvoorstel prematuur. Het extra geld zou namelijk best wel eens ten koste kunnen gaan van de kwaliteit van het onderwijs in plaats van hieraan ten goede te komen. En daarvoor riskeren we wel de toegankelijkheid van het hoger onderwijs, en vergroten we de welvaartskloof tussen jong en oud.

János Betkó

*De VVD kiest er gek genoeg nooit voor om mensen in te zetten die hier daadwerkelijk verstand van hebben. Rutte en Zijlstra als staatssecretaris, Zijlstra, Lucas en Duisenberg als Kamerlid – niemand van hen heeft een achtergrond in het onderwijs. Overigens krijg ik steeds meer het idee dat dit een bewuste politieke keuze is van de VVD. De partij heeft goede mensen, maar zet ze ogenschijnlijk bewust op portefeuilles die niet hun expertise zijn. Dat zorgt ervoor dat ze  ideologisch politiek gaan bedrijven, wel zo herkenbaar voor de kiezer. Het is alleen zo jammer voor het land, want het gaat ten koste van de inhoud.

8 Responses to Hoger onderwijs: prestatieafspraken, ophokuren, “maar gelukkig hebben we een leenstelsel”

  1. Arno says:

    Helemaal mee eens dat dit soort impulsen gewoon vrágen om misbruik. Als je de eisen zo definieert kan je gewoon niet verbaasd zijn als de universiteiten zo reageren. En dan blindelings doorgaan getuigd dan wel van doorzettingsvermogen maar wel op een hele domme manier…

    Overigens krijg ik wel de rillingen van studenten die in dat DUB-stuk praten over ‘les’ krijgen, maar ik ben bang dat hetgene dat zij voorgeschoteld krijgen het woord ‘college’ ook niet meer waard is.

    Als laatste: ja de VVD zet non-experts vaak op bepaalde posten, maar is daarin zeker niet de enige. De PvdA en CDA zijn daar (na een korte googlesessie) minstens net zo goed in. (Een tandarts als minister van binnenlandse zaken??)

  2. Janos Betko says:

    @Arno: dank voor de aanvulling. Was niet bedoeld als VVD-bashing, maar het viel me hier gewoon op, ik heb verder geen onderzoek gedaan bij andere partijen.

    Wat ik uit mijn hoofd weet, qua onderwijs dan: een PvdA heeft tenminste nog een keer Plasterk naar voren geschoven op onderwijs, die zelf een carriere als wetenschapper/hoogleraar heeft gehad. Idem voor Job Cohen (is even staatssecretaris onderwijs geweest), en Bussemaker, beide zijn prof / universitair docent geweest, en hebben in de onderwijsbestuurlijke molen meegedraaid.

    Maar is zeker een interessante vraag hoe vaak dit voorkomt bij alle partijen, en wat de gevolgen hier van zijn.

  3. […] Hoger onderwijs: prestatieafspraken, ophokuren, “maar gelukkig hebben we een leenstelsel” Studiefinanciering. Studiefinanciering is een overheidstoelage voor studenten. […]

  4. […] reactie op het goede en kritische betoog van D66-senator Engels over de gevolgen van de prestatieafspraken werd handig weggemoffeld. Waardoor onduidelijk blijft of de ‘opbrengst’ in de lumpsum […]

  5. jasper says:

    Opzich snap ik, dat je als politiek afspraken maakt voor opbrengst van het geld dat je besteed.
    Echter als je je dan gaat bemoeien met contacturen vanuit de tweede kamer dan is dat wel erg bemoeizuchtig. En heeft het een gehalte van heeft men niks beters te bespreken in Den Haag.

  6. Janos Betko says:

    Ik snap dat de politiek die neiging heeft, als eerste reflex. Fair enough.

    Maar ik verwacht ook van de politiek dat ze over lerend vermogen beschikt. Dat ze snapt dat een opleiding zelf het beste kan beslissen waar inzet van geld het hardste nodig is en het meeste oplevert, beter dan dat ‘Den Haag’ dat kan. Dat ze leert van alle keren dat het misging met prestatiebekostiging, en dat de nadelen daarvan (maatstafixatie, risico op fraude, geld besteden aan verkeerde dingen, etc. etc.) al tientallen jaren, zo niet langer, bekend zijn, oa uit wetenschappelijk onderzoek. En dat ze snapg dat ze al een vinger aan de pols houdt door het controleren van de kwaliteit (inspectie/accreditatie), en dat ook nog een keer willen sturen via geld naast contraproductief ook nog eens dubbelop is.

  7. Arno says:

    Zou mooi zijn.. maar de controle-reflex van bestuurders wordt alleen maar erger. Elke cent moet verantwoord worden en alles moet aantoonbaar effectief zijn. Dat is mooi voor medicijnen (dood aan de homeopathie en andere kwakzalverij) maar niet geschikt voor besturen.

  8. Ture says:

    “Maar ik verwacht ook van de politiek dat ze over lerend vermogen beschikt.”

    Hahaha

Leave a Reply to Arno Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.