Deze week verdedigt de tweedelingscoalitie bestaande uit VVD, PvdA, D66 en GroenLinks het leenstelsel dat de huidige basisbeurs moet vervangen. Dat de vier partijen al langer vinden dat niet kwaliteit maar geld bepaalt of en waar iemand studeert, was al langer bekend. Het nieuwtje zit in het feit dat het debat deze week wordt gevoerd. Terwijl de Tweede Kamer ook al de OCW-begroting behandelt.

Partijen als het CDA, ChristenUnie en SP werden nog net niet in hun gezicht uitgelachen toen ze het agendaverzoek-op-het-laatste-moment wilden afwijzen en discussie op een ander moment wilden voeren. Men is er uit. Waarom wachten?

Nou, omdat het een flauw trucje is om de oppositie op achterstand te zetten. Omdat het kinderachtig is richting de studentenbonden die voor 14 november een grote demonstratie aan het plannen zijn. Omdat een begrotingsbehandeling nog altijd meer moet zijn dan een debat dat ook in een middagje kan, al is het maar omdat minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker er een potje van maken door iedere investering, cao-afspraak, en ombuiging het liefst een keer of twintig aan te kondigen in de pers.

Maar goed: allemaal afwegingen die de vier partijen ongetwijfeld aan zich voorbij lieten gaan. En wie zegt dat het CDA de trukendoos meer dan eens heeft opengegooid in de afgelopen decennia moet ik ook gelijk geven. En toch valt het me tegen. Niet zozeer van de VVD en de PvdA. De eerste partij staat zo mijlenver van me vandaan dat ik schrik als ze een keer iets doen waarmee ik het eens ben. En de PvdA is zo ver heen dat je niet eens meer van een geloofwaardigheidsprobleem kunt spreken.

Bij D66 begint het al een beetje te knagen: een partij die is opgericht om Nederland democratischer te maken, werkt mee aan een foefje om de oppositie een hak te zetten? Ik zag het HAFMO* niet doen (mensen met een archieffetisj die me het tegendeel willen bewijzen: laat maar zien!).

Het meest verbaast het me dat GroenLinks zich leent voor zo’n plagerijtje. Een partij die geboren is voor de oppositie – de niet onbelangrijke voetnoot van voorganger PPR als  coalitiepartner van het Kabinet-Den Uyl daargelaten – weet hoe lastig het is om gaatjes te prikken in het massieve blok dat bewindslieden en coalitiepartijen smeden om een wet zonder kleerscheuren door de Kamer te krijgen en daar bijna altijd last van heeft, moet zich niet lenen voor dit soort fratsen.

En als dat nu het ergste was. De Kamerleden kunnen wel tegen een stootje. Ze zullen het misschien onthouden… kennelijk is een wit voetje halen bij de grote jongens dat waard. Maar het echte probleem is dat GroenLinks zijn eigen achterban een loer draait. Dat GroenLinks voor een belangrijk deel drijft op progressieve hoogopgeleiden en activisten, weet eigenlijk iedereen wel. En laat die groep nu net op 14 november een actie organiseren.

Beschamend als het is, consequent is het ook. De partijtop wil dit en dus gebeurt het. Door veel gewicht aan het onderwerp te hangen, overleefde het leenstelsel ternauwernood een motie die het plan uit het verkiezingsprogramma zou schrappen. Een verkiezingsprogramma dat ten grondslag lag aan een desastreuze campagne. De jongeren verenigd in DWARS zijn tegen, maar hun bezwaren zijn terzijde geschoven. Net als die van de werkgroep onderwijs. Bram van Ojik en Jesse Klaver – lid van de commissie onderwijs waar hij als ik het eufemistisch uitdruk ‘zijn momenten kiest’ luisteren liever naar Jet Bussemaker dan naar hun eigen partij. Dat doen ze nu dus ook. Het is veel eenvoudiger om ‘niets meer te kunnen doen’ als je voor een horde boze studenten staat, dan wanneer je (in theorie althans) nog met argumenten aan de slag kunt. Zoveel dedain is er op dit vlak blijkbaar voor de kiezer. Of zou het angst zijn?

En nee: ik ben niet naïef. Ik weet dat de zaak allang is beklonken en dat studeren straks dankzij deze vier partijen een heleboel geld gaat kosten. Dat dit veel mensen gaat afschrikken. Dat groepen die zich nog aan het emanciperen zijn op een nog grotere achterstand worden gezet, bijvoorbeeld omdat het vanwege de geloofsovertuiging niet mogelijk of op zijn minst heel moeilijk is om een schuld aan te gaan. Argumenten waarvoor GroenLinks en – nog langer geleden – de PvdA ooit ontvankelijk waren.

Het debat is een formaliteit, naar de demonstratie luisteren is voor politici een vorm van beleefdheid, die ene tomaat richting podium is ingecalculeerd. In die zin is het  leenstelseldebat een poppenkast met bordkartonnen figuurtjes. Maar je mag van een partij als GroenLinks verwachten dat de procedure zijn beloop krijgt. Zelfs al is het slechts voor de vorm. Anders kunnen kabinetten het dan na de coalitievorming verder ook wel schriftelijk af, of via twitter. Als ze tenminste ook genoeg stemmen in de Senaat hebben. Want als je alle formaliteiten terzijde schuift ‘omdat het toch al is geregeld’ blijft er weinig over van onze democratie.

Thijs vindt het kunstje met de Kameragenda ergerniswekkend, maar ook het minste probleem bij deze rammelende wet. Hij heeft meer moeite met het steeds terugkerende clichébeeld van de slager die betaalt voor de dochter van de advocaat (want dat is blijkbaar heel erg), de flauwekulopmerking dat het geld voor de basisbeurs naar leraren moet (want studenten moeten blijkbaar opdraaien voor de verkeerde keuzes van het rijk), de framing ‘studievoorschot’ (want laten we het vooral mooier maken dan het is). Tel daarbij op dat studenten straks waarschijnlijk met een hogere rente geconfronteerd zullen worden en dat de miljarden die door de maatregel vrijvallen straks niet geoormerkt naar het hoger onderwijs gaan maar aan de lumpsum worden toegevoegd en je hebt genoeg argumenten om het hele plannetje met een enkele reis richting the shredder te sturen.

*Wie Van Mierlo wil horen over de grondbeginselen van zijn partij, kan naar deze naar deze klassieker surfen.

Tagged with:
 

2 Responses to Een poppenkast met bordkartonnen figuurtjes

  1. Arno says:

    Goh, het komt niet vaak voor maar ik ben het volledig met je eens. Studievoorschot, wat een belachelijk woord.. Zo’n beetje de laatste regeling waar mensen van onder de 60 van profiteren gaat eraan en waarom?? En zoveel levert het niet eens op.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *